|
پلاستيك هاي قابل تخريب در محيط
نوشين بيات/كارشناس پليمر واحد تحقيق و توسعه پاكشو
امروزه پلاستيك ماده اي است نه تنها بسيار خواستني، بلكه وجودش در زندگي امروزه ما بسيار حياتي نيز هست. تصور كنيد انواع لوازم خانگي، اتومبيلها، لوازم ورزشي، لوازم اداري، كامپيوترها و انواع بسته بنديها و ... را كه از پلاستيكها توليد مي شوند. در حال حاضر تصور عدم وجود پلاستيكها در هر يك از نواحي نام برده در صنعت غير ممكن است.
امروزه در كنار توقع بسيار بالاي ما از عملكرد پلاستيكها، در عين حال توجه به ايمن سازي محيطي اين مواد در جهت جلوگيري از آلودگيهاي محيطي توسط آنها نيز بسيار حائز اهميت شده است. در اين راستا، مواد پلاستيكي قابل تخريب در محيط مي توانند در آينده نقش مهمي را در ايجاد منابع با قابليت استفاده مجدد را ايفا نمايند. براي مثال: فيلم هاي پلاستيكي مورد استفاده در مزارع كشاورزي كه بر روي اين زمين ها باقي مي مانند و با تجزيه شدن خود مانع از آلودگي محيطي مي شوند و يا كيسه هاي حاوي زباله كه مي توانند به همراه زباله داخل كيسه تجزيه شوند.
در حال حاضر مصرف كنندگان، توضيع كنندگان محصولات مختلف، توليد كنندگان و تمام اجزا تشكيل دهنده صنعت بسته بندي در دنيا با اين سوال مواجهند كه در جهت بازيافت و يا از بين بردن باقي مانده هاي اين پلاستيكها در محيط چه بايستي بكنند؟
در اين راستا، برخي از توليدكنندگان مواد پلاستيكي در جهت توليد پلاستيكهايي كه به صورت كامل در محيط تخريب مي شوند بر آمده اند. اين پلاستيكها توسط ميكرواورگانيسمها مورد حمله قرار مي گيرند و به بصورت كامل تجزيه مي شوند. تخريب كامل اينگونه پلاستيكها قابل مقايسه با تخريب مواد طبيعي مانند نشاسته، سلولز يا پروتئين است. اين پلاستيكها خوشبختانه به راحتي قابل توليد هستند و از نظر پارامترهاي عملكردي و كيفيتي بسيار خوب عمل مي كنند. در جدول زير ليستي از اينگونه پلاستيكها قابل رويت است:
بسته بنديهاي مواد غذايي پوشش شده با اين نوع پلاستيك هاي تخريب پذير به راحتي تخريب مي شوند و هيچ گونه باقي مانده اي از خود در طبيعت برجاي نمي گذارند. در ضمن اين مواد مي توانند به بسته بنديهاي توليد شده بر پايه مواد طبيعي كه به تازگي جاي خود را در بازار توليد باز كرده اند، مانند نشاسته، پلي لاكتيك اسيد و .. مقاومت بهتر در مقابل شكستگي و ترك برداشتگي، مقاومت بهتر در مقابل نفوذپذيري روغن ماده غذايي به داخل بسته بندي خود را، نيز اعطا نمايند و نتيجه بدست آمده يك بسته بندي براي مواد غذايي، با كاربري بسيار بالاست . مثالهايي از اين قبيل، جعبه هاي حاوي همبرگر مورد استفاده در رستورانها، ليوانهاي حاوي قهوه و يا بسته بندي مواد غذايي مانند گوشت، ماهي، انواع ماكيان، ميوه و يا سبزيجات مي باشند.
از اين مواد مي توان همچنين به خوبي در توليد بسته بنديهاي كه به سرعت دچار آلودگي بعلت تجزيه باقيمانده هاي مواد غذايي در خود پس از استفاده مي شوند، نيز استفاده نمود و آنها را پس از استفاده در زمان كمتر تخريب كرده تا آز آلودگي و شيوع انواع بيماريها توسط انتقال آلودگي در آنها جلوگيري نمود. براي مثال بسته بنديهاي كارتوني حاوي انواع نوشيدنيها، بسته بنديهاي مواد غذايي آماده، ليوانهاي حاوي نوشيدنيها و كاغذهاي مورد استفاده در بسته بندي مواد غذايي.
در ضمن در صنعت كشاورزي استفاده از فيلمهاي پلاستيكي توليد شده با مواد تخريب پذير مي توانند همانند كودهاي گياهي براي انواع سبزيجات مانند كاهو، خيار و توت فرنگي و ... عمل كنند. پس از برداشت محصولات كشاورزي اين فيلم هاي پلاستيكي استفاده شده در اين زمينهاي كشاورزي به همراه بقيه باقي مانده هاي گياهان بر روي زمين شخم زده مي شوند و همراه آنها تخريب مي شوند.
همان طور كه مي دانيد محيط طبيعي بزرگترين توليد كننده ماكرومولكولهاست. در كنار پپتيدها و پروتئين ها اين ماكرو مولكول ها همچنين پليمرهاي قابل تخريب هستند كه ريشه آنها در منابع گياهي است، همانند نشاسته و سلولز. نشاسته در كليه غلات و در سيب زميني يافت مي شود و سلولز جز اصلي الوار است و در توليد كاغذ بكار مي رود. طبيعت نه تنها به ما آموزش مي دهد كه چگونه ماكرومولكولها را ايجاد كنيم بلكه به ما همچنين آموزش مي دهد كه چگونه بافت گسترده مواد پليمري را از هم گسسته نماييم. در اين راستا، فرايند تخريب فرآيندي بسيار ويژه است. براي مثال تخريب توسط آنزيم ها يي كه ميكرواورگانيسم ها توليد مي كنند ( مانند باكتريها و يا قارچ ها) .ميكرو اورگانيسم ها بخش هاي كوچكي از ماكرومولكولها را جذب كرده و از آنها بعنوان غذا استفاده مي كنند. فرآيند سوخت و سازي آنها سپس محصولات نهايي را توليد مي كنند كه به چرخه طبيعت باز گردانيده مي شوند.
خوشبختانه توليد با اين گونه پليمرهاي قابل تخريب در محيط، به سادگي با استفاده از دستگاه هاي معمول توليد پلاستيكها صورت مي گيرد. براي مثال توليد انواع فيلم با استفاده از پليمرهاي تخريب پذير قابل استفاده در اين صنعت، بدون ايجاد تغيير در نوع دستگاه هاي توليد و نحوه توليد آنها بكار گرفته مي شود.
در كل، در كنار فرآيند بازيافت مي توانيم با تخريب پلاستيكها در جهت جلوگيري از آلودگي محيطي و حفظ طبيعت كوشا باشيم.
|